Kako građevinski sektor može smanjiti zavisnost od primarnih sirovina i istovremeno odgovoriti na rastući problem otpada? Jedan od mogućih odgovora dolazi sa Arhitektonskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, gdje studenti i nastavni tim kroz istraživanje Mock-Up / Junk Lab ispituju potencijal različitih tokova otpada za razvoj novih materijala i proizvoda.
Istraživanje se realizuje u okviru predmeta Arhitektonska radionica na završnoj godini integrisanih studija arhitekture. Za razliku od uobičajenih projektantskih zadataka, studenti semestar provode istražujući materijale, njihove karakteristike i mogućnosti primjene kroz eksperimentalni rad i hands-on pristup. Metodologija je zasnovana na praktičnom pristupu, koji podrazumijeva direktan rad sa materijalima i kontinuirano testiranje njihovih fizičkih, tehničkih i estetskih svojstava.
Polazna tačka svakog istraživanja je lokalni kontekst. Studenti mapiraju različite vrste otpada prisutne u Crnoj Gori – od plastike i tekstila, preko ostataka iz prehrambene i drvne industrije, do građevinskog otpada i industrijskih nusproizvoda. Pored analize samog materijala, istražuju se i njegovo porijeklo, količine, postojeći načini upravljanja i mogućnosti ponovne upotrebe.
Rezultati istraživanja
Tokom rada razvijen je niz eksperimentalnih materijala i prototipova proizvoda. Među njima su akustični i termoizolacioni paneli, dekorativne obloge, elementi enterijera i drugi proizvodi nastali od materijala koji se najčešće tretiraju kao otpad. Posebna pažnja posvećena je građevinskom otpadu, čije ponovno uključivanje u proizvodne procese predstavlja jedan od važnih izazova cirkularne gradnje.
Jedan od značajnijih segmenata istraživanja odnosi se na crveni mulj nastao radom nekadašnjeg Kombinata aluminijuma Podgorica. Riječ je o industrijskom otpadu koji decenijama predstavlja ozbiljan ekološki izazov. U okviru istraživanja razvijen je eksperimentalni materijal Red Mud Block, kroz koji se ispituju mogućnosti korišćenja crvenog mulja u građevinskim proizvodima. Ovakav pristup ne polazi od sanacije otpada kao izolovanog problema, već od ispitivanja njegovih svojstava i potencijalne upotrebe u novim proizvodnim procesima.
Važan dio samog procesa predstavlja i saradnja sa lokalnom zajednicom i privredom. U istraživanje su uključene škole, mala i srednja preduzeća, proizvođači hrane i pića, kao i kompanije iz sektora trgovine i proizvodnje. Na taj način studenti imaju priliku da rade sa stvarnim materijalnim tokovima i konkretnim izazovima upravljanja otpadom.
Kvalitet i relevantnost istraživanja potvrđeni su i međunarodno. Tim od 14 studenata Arhitektonskog fakulteta prošao je selekciju za učešće na ovogodišnjem Milan Design Week-u, gdje su predstavljeni rezultati njihovog rada na razvoju eksperimentalnih materijala i dizajnerskih rješenja zasnovanih na principima ponovne upotrebe, reciklaže i smanjenja otpada.
Kroz projekat Circular DigiBuild, Zero Waste Montenegro podržao je predstavljanje ovih rezultata i uključivanje studenata u međunarodne tokove razmjene znanja i iskustava. Ova podrška dio je šireg nastojanja da se doprinese razvoju inovativnih rješenja za građevinski sektor i jačanju cirkularnih pristupa u praksi.
Istraživanja poput Mock-Up / Junk Lab pokazuju da pitanja otpada, materijala i gradnje nijesu odvojene teme. Upravo na njihovom presjeku nastaju neka od zanimljivijih istraživanja koja danas povezuju arhitekturu, dizajn i eksperimentalne pristupe u kontekstu savremenih održivih praksi. U vremenu rastućih količina otpada i sve većeg pritiska na prirodne resurse, upravo ovakvi pristupi mogu postati važan dio tranzicije ka održivijoj budućnosti građevinskog sektora.
Projekat “Circular DigiBuild” podržan je u okviru Interreg Programa za Dunavski region, koji sufinansira Evropska unija. Cilj projekta je podsticanje tranzicije građevinske industrije ka modelima cirkularne ekonomije uz primjenu digitalnih tehnologija.
